معرفی رشته تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی

rehab

طب فیزیکی و توانبخشی یک رشتهٔ پزشکی تخصصی بالینی است که حیطه های عملکرد این رشته در ایران در حال حاضر در سه موضوع تعریف شده است:

– حیطه تشخیصی شامل معاینه فیزیکی دقیق، استفاده از روشهای الکترودیاگنوز (نوار عصب و عضله) محیطی و مرکزی شامل EMG  ،NCS، انواع EVOKED POTENTIONALAS، تزریق های تشخیصی و بهره گیری از کلیه امکانات آزمایشگاهی و تصویربرداری می باشد.

  • معاینه فیزیکی (Ph/Ex): تخصص طب فیزیکی و توانبخشی، اهمیت فوق العاده ای برای شرح حال و معاینه بیمار قایل است چرا که بررسی های آزمایشگاهی و رادیولوژیک فقط به تشخیص “کمک میکنند”  و تا وقتی با علایم بالینی منطبق نشوند ارزشی ندارند و حتی ممکن است گمراه کننده باشند. به عنوان مثال در بسیاری از افراد سالم، بیرون زدگی خفیف دیسک گردن یا کمر مشاهده میشود که احتیاجی به درمان ندارد,  حال اگر فردی از این گروه به علتی دیگر دچار کمر درد شود،  ‌در صورت عدم توجه کافئ ممکن است فکرکنیم که بیرون زدگی دیسک عامل کمر درد  وی و وقتی تشخیص اشتباه بود، درمان هم اشتباه انجام خواهد شد.  از سوی دیگر، برخی بیماریها فقط با معاینه تشخیص داده میشوند (مثلاً بیماری  درد میوفاسیال) ‌و نتایج تستهای آزمایشگاهی  منفی است.
  • بررسی های الکترودیاگنوستیک ( نوار عصب و عضله): یک روش تشخیصی اختصاصی (specific) است، به این معنی که مثبت کاذب آن بسیار کم است (برعکس MRI که یک تست حساس با منفی کاذب کم می باشد) و درنتیجه در  تشخیص بیماری ها  و علل آن و در ادامه درمان اختلالات عصبی، عضلانی و اسکلتی اهمیت زیادی دارد. به عنوان مثال گزگز و مور مور دست ها میتواند به علت درگیری عصبی به نام عصب مدیان در ناحیه مچ دست باشد یا از فشار روی اعصاب گردنی ناشی شود یا به علت اختلال اعصاب محیطی کل بدن باشد. میتوان باانجام نوار عصب و عضله، این اختلالات را از یکدیگر افتراق داد و درمان مناسب را آغاز کرد.

حیطه درمانی شامل انواع اقدامات درمانی غیرجراحی بیماریهای عصبی-عضلانی، روماتیسمی-مفصلی و اسکلتی-استخوانی ستون فقرات و اندامها اعم از دارو درمانی، تجویز ورزش درمانی تخصصی، ارتز، پروتز و اصلاح شیوه زندگی، طب سوزنی تخصصی به دو روش مدرن (غربی) و سنتی (چینی)، مانیپولاسیون (انجام مانورهای تخصصی با استفاده از حرکات دست)، انواع تزریقهای تخصصی داخل مفصلی-بافتی، تیپینگ (Taping) و استفاده از مدالیته های مختلف می باشد.

حیطه توانبخشی بصورت سرپایی یا بستری بیماران، شامل تجویز، هدایت و رهبری تیم توانبخشی بصورت کار گروهی و مشاوره با دیگر پزشکان متخصص، فیزیوتراپ، کاردرمان و گفتاردرمان، جهت برگشت عملکرد نقصان یافته یا از دست رفته بیماران مبتلا به ضایعات و بیماریهای مختلف ناتوان کننده شامل بیماریهای عصبی، اسکلتی، عضلانی و بیماریهای قلبی-عروقی و ریوی  می باشد.

توجه روز افزون به این نوع درمان و گسترش اطلاعات علمی در این زمینه باعث شد از سال ۱۹۴۷ بورد تخصصی رشته طب فیزیکی و توانبخشی در آمریکا تصویب شود. در حال حاضر طب فیزیکی و توانبخشی شامل سه بخش طب توانبخشی، طب فیزیکی و الکترودیاگنوز (نوار عصب و عضله) است. این رشته بصورت مختصر فیزیاتری “Physiatry” و متخصصین این رشته را فیزیاتریست “Physiatrist” می نامند که از لغت یونانی physikos به معنای «فیزیک» و iatreia  به معنای «هنر درمان» گرفته شده‌است. “فیزیاتریست” از درمانهای غیر داروئی در کنار سایر درمانهای متداول در درمان بیماریها استفاده می‌کند و علاوه بر درمان بیماری، در جهت رسیدن و حفظ حداکثر عملکرد جسمی، روحی و اجتماعی فرد و بهبود کیفیت زندگی تلاش می‌نماید.

از نظر درمانی با آشنا شدن جامعه با طب فیزیکی و توانبخشی، مراکز متعددی در سرتاسر آمریکا شروع به کار نمود و از دهه ۱۹۶۰ تحقیقات طب توانبخشی در مرکز توجه قرار گرفت و با گسترش دانش بتدریج فلوشیپهای متعددی دراین رشته تشکیل شد که شامل آسیب مغزی، توانبخشی قلبی، بیماریهای نوروماسکولار (عصبی-عضلانی)، نوروفیزیولوژی بالینی، الکترومیوگرافی (نوارعصب و عضله)، آسیب نخاع، سکته مغزی، تحقیقات توانبخشی، توانبخشی بیماریهای اعصاب،  طب درد، طب توانبخشی اطفال، طب ورزش، درمانهای تهاجمی و ستون فقرات می باشند.

تاریخچه طب فیزیکی و توانبخشی در ایران

در ایران با تغییر رویکرد سیستم بهداشتی کشور در سالهای ۱۳۴۰ شمسی دولت وقت تصمیم به احیای خط توانبخشی گرفت. قدیمی ترین مراکز طب فیزیکی و توانبخشی کشور در تهران توسط آقای دکتر قدرت اله و همچنین در سال ۱۳۴۰ با اعزام بورسیه‌ های مختلفی، در ایران راه اندازی شد. این گروه پس از انقلاب غیر فعال شد. با شروع جنگ تحمیلی و نیاز شدید جامعه به خدمات تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی اولین دوره تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی در سال ۱۳۶۱ راه اندازی گردید و شروع به پذیرش رزیدنت (دستیار یا همان دانشجوی تخصص) نمود. در حال حاضر این رشته، در بسیاری از دانشگاههای علوم پزشکی کشور تدریس می گردد.

http://hrfateh.blogfa.com/

تصویر پروفایل نویسنده:دکتر حمیدرضا فاتح
پروفایل داک تاپ
گفتگو با دکتر حمیدرضا فاتح
سایر مقالات دکتر حمیدرضا فاتح

کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

اینستاگرام بهترین پزشکان ایران

اینستاگرام داک تاپ | بهترین پزشکان ایران

بستن
تبلیغات:

داک تاپ از تمامی علاقه مندان به بازاریابی و تولید محتوی بصورت تمام وقت و یا پاره وقت-دورکاری دعوت به همکاری می کند. جهت فرستادن در خواست خود به این صفحه مراجعه بفرمایید.

کار پاره وقت در داک تاپ

همکاری با داک تاپ