مانيتول و عوارض آن

مانیتول در بخش خارجي سلولي باقي مي‌ماند و آب را از داخل سلولها به بیرون میکشد . متابوليسم اين دارو در كبد بسيار ناچيز است.
نيمه عمر مانيتول تقريباً 100 دقيقه است كه در نارسايي حاد كليه به 36 دقيقه مي‌رسد.
زمان لازم براي شروع اثر مدر آن 3-1 ساعت و براي كاهش فشار مايع مغزي-نخاعي و فشار داخل چشم 15 دقيقه پس از شروع انفوزيون است. اوج اثر كاهنده فشار داخل چشم 60-30 دقيقه پس از انفوزيون مي‌باشد. طول اثر كاهنده فشار مايع مغزي-نخاعي 8-3 ساعت پس از قطع انفوزيون و طول اثر كاهنده فشار داخل چشم 8-4 ساعت است.
دفع دارو كليوي است.
مانیتول، به عنوان یک محلول هیپرتونیک، بوفور در درمان ادم مغزی و گلوکوم استفاده می شود. اگر چه اکثرا به خوبی تحمل میشود اما اگر بیمار به دقت تحت نظارت قرار نگیرد، انواع اختلالات آب و الکترولیت ، و عوارض کلیوی می تواند رخ دهد .
مقدار مصرف در درمان فشار داخل چشمى / فشار داخل جمجمه‌اي:
بالغين: تزريق وريدى 1/5-2 gr/kgاز يک محلول %۲۵ـ%۱۵ در مدت نیم تا ۱ ساعت.
نارسائى کليه:
بالغين: تزريق وريدى ۲۰۰ـ۵۰ گرم از محلول ۲۰ـ۱۰% طى ۲ـ۱ ساعت،
دوز دارو طورى تنظيم شود که برون‌ده آن در حد ۵۰ـ۳۰ mg در ساعت نگهداشته شود.
دوز تست:
بمیزان 0/2 gr/kg از محلول ۲۰ـ۱۵% به‌صورت وريدى طى ۵ـ۳ دقيقه تزريق مي‌شود. پاسخ مثبت عبارت است از ۵۰ـ۳۰ ml ادرار در مدت ۳ـ۲ ساعت . دوز تست را مي‌توان يک‌بار تکرار کرد؛ در صورت منفي‌بودن مصرف دارو بايد قطع شود.
عوارض
کاهش حجم و هیپرناترمی –
مانیتول آزادانه توسط گلومرولها فیلتره می شود و بازجذب توبولی انجام نمی شود لذا به عنوان اسموتیک دیورز عمل می کند و باعث افزایش دفع ادراری هر دوی سدیم و آب میگردد که با عدم جایگزینی ، می تواند به هر دوی کاهش حجم و هیپرناترمی که می توانند شدید باشند منجر شود.
افزایش حجم، هیپوناترمی، هیپرکالمی و اسیدوز متابولیک –
اگر دوزهای بسیار بالایی از مانیتول هیپرتونیک انفوزیون شود ، و یا اگر دارو به بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی موجود داده شود ، مانیتول در گردش خون انباشته شده و مسمومیت می دهد . انباشته شدن مانیتول باعث افزایش در اسمولالیته پلاسما، شبیه به آنچه که توسط هیپرناترمی تولید شده ، منجر به حرکت اسمزی آب و پتاسیم به خارج از سلول و در نتیجه منجر به گسترش حجم مایع خارج سلولی (و احتمالا ادم ریوی)، هیپوناترمی، اسیدوز متابولیک (ترقیقی )، و هیپرکالمی میشود .
هیپوناترمی ناشی از مانیتول هیپوناترمی ترقیقی بوده که یکی از عوارض مانیتول تراپی در حالتهای افزایش مقدار مصرف ، تزریق سریع آن ویا تزریق در بیماران با رزرو کلیوی پایین ایجاد میشود بطوریکه به ازای هر mmol/l 3/5 افزایش مانیتول سرم ، mmol/l 1 کاهش سدیم داریم . هیپرتونیسیته ناشی از مانیتول باعث خروج آب از سلول و چروکیدگی مغز و بروز علائم عصبی ناشی از آن میشود .
گسترش حجم و هیپوناترمی dilutional، ( که معمولا بدون علائم عصبی است )، همچنین می تواند در مصرف مانیتول ایزوتونیک 3% به عنوان یک محلول شستشو در تراشیدن پروستات از راه مجرای ادرار و یا مثانه نیز ایجاد شود.
هیپرکالمی ناشی از مانیتول هیپرتونیک از طریق دو مکانیسم ایجاد میشود : (1) افزایش غلظت پتاسیم سلول ناشی از از دست دادن آب به نفع خروج پتاسیم از طریق کانال های غیر فعال K در غشای سلولی. و (2 نیروهای کششی بین حلال (آب) و املاح می تواند منجر به خروج پتاسیم از طریق منافذ ریز آب موجود در غشاء سلول انجام می شود(فرایندی که کشیدن حلال نامیده می شود) .
هچنین روند مشابهی در اثر هیپرناترمی حاد و نیز با هیپرگلیسمی ناشی از دیابت کنترل نشده دیده می شود .
شکاف پلاسمایی یا osmolal gap با مانیتول در پلاسما افزایش میابد . osmolal gap را می توان از تفاوت بین اسمولالیته پلاسما اندازه گیری شده (که شامل سهم مانیتول هم میشود ) و اسمولالیته پلاسما محاسبه شده برآورد کرد .
اسمولالیته پلاسما محاسبه شده می تواند از فرمول زیر برآورد شود :
Calculated Posm = 2 x plasma Na (meq/L) + [Glucose]/18 + BUN/2.8

هنگامی که مانیتول است در درمان ادم مغزی و گلوکوم استفاده می شود نباید اجازه داد osmolal gap ، به بیش از 55mosmol/kg بشود .
آسیب کلیه حاد با osmolal gap > 60-75 mosmol/kg ( که نشان دهنده غلظت پلاسمایی مانیتول بالای 1080 میلی گرم / دسی لیتر است ) ایجاد میشود و معمولا این آسیب برگشت پذیر است. آسیب حاد کلیه اساسا در بیماران درمان شده با بیش از 200 تا 300 گرم از مانیتول با عملکرد کلیوی پایه متفاوت ایجاد میشود .
معمولا آسیب کلیه حاد در بیماران با عملکرد پایه طبیعی کلیه با مجموع دوز مانیتول بیش از 1100 گرم ( یعنی سرم مانیتول 20% با مجموع بیش از 5/5 لیتر ) ایجاد میشود. در مقابل، دوز بسیار کمتر (کمتر از 300 گرم مانیتول ) می تواند آسیب حاد کلیه در بیمارانی ایجاد کند که از قبل مبتلا به بیماری کلیوی بوده اند .
مکانیسم های آسیب حاد کلیه ناشی از مسمومیت با مانیتول ، واکوئوله شدن سلولهای توبولی و انقباض عروق کلیوی است . واکوئوله شدن سلولهای توبولی ممکن است با تجویز همزمان cyclosporine تشدید شود .
تجویز همزمان فوروزماید نیز ممکن است خطر آسیب کلیه را افزایش دهد.

نارسایی حاد کلیه را می توان با نگه داشتن دوز مانیتول به کمتر ازmg/kg 250 هر 4 ساعت به حداقل رساند .
درمان با همودیالیز منجر به حذف مانیتول اضافی می شود و به سرعت به بهبود عملکرد کلیه و اختلالات الکترولیت منجر میشود .
درمان هیپوناترمی یرداشت سریع مانیتول از سرم توسط همودیالیز است . دادن سالین هیپرتونیک علائم عصبی را تشدید میکند چون اسمولالیته سرمی را بالاتر برده و چروکیدگی مغزی را بیشت میکند .
درمان ابتدایی هیپرکالمی مثل بقیه موارد است ( کلرید کلسیم ، انسولین-گلوکز و…) .

تصویر پروفایل نویسنده:دکتر علی میرزاپور
پروفایل داک تاپ
گفتگو با دکتر علی میرزاپور
سایر مقالات دکتر علی میرزاپور

اضافه کردن یک نظر

 

کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

اینستاگرام بهترین پزشکان ایران

اینستاگرام داک تاپ | بهترین پزشکان ایران

بستن
تبلیغات:

داک تاپ از تمامی علاقه مندان به بازاریابی و تولید محتوی بصورت تمام وقت و یا پاره وقت-دورکاری دعوت به همکاری می کند. جهت فرستادن در خواست خود به این صفحه مراجعه بفرمایید.

کار پاره وقت در داک تاپ

همکاری با داک تاپ