بانوان، آزمایشات غربالگری بارداری را جدّی بگیرند

دکتر زهره لواسانی، عضو هیأت علمی دانشگاه/

آزمایشات غربالگری بارداری برای چه کسانی است؟

آزمایش‏های غربالگری دوران بارداری برای بررسی و تشخیص به موقع «نقایص مادرزادی» انجام می‏ شوند. از شایع‏ترین این نقایص؛ ۱-سندرم داون (مونگلیسم)، ۲-سندرم تریزومی۱۸ و ۳-نقایص لوله عصبی هستند. حدود ۳-۲ درصد نوزادان در هنگام تولد، دچار این نقایص هستند. از آنجائی‏ که معمولاً این اختلالات در فرزندان هر خانواده‏‏ای می‏ تواند بروز کند، براساس دستورالعمل‏های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، انجام آزمایش‏های غربالگری بارداری، نه تنها به افرادی‏ که در معرض خطر این بیماری‏ ها هستند، بلکه به «تمام بانوان باردار»، توصیه می ‏شود. لازم به ذکر است این آزمایشات باید در آزمایشگاه‏های معتبر انجام شود و هزینه‏ انجام آن نیز تا حدودی گران‏ است.

نکته مهم این‏که؛ نتایج غیرطبیعی و نگران‏ کننده این آزمایش‏ها، الزاماً به معنای قطعیت نقص مادرزادی در نوزاد نبوده و تأکید می‏ شود: «نتایج غیرطبیعی آزمایش‏های غربالگری باید با آزمایش‏های تکمیلی، پیگیری و تأیید شوند.»

 

چگونگی انجام آزمایش‏های غربالگری

آزمایش‏های غربالگری به دو صورت شامل؛ «غربالگری ۳ ماهه اول» و «غربالگری ۳ ماهه دوم» انجام می‏ شوند:

۱- غربالگری ۳ ماهه اول

این آزمایش بین «هفته ‏های ۱۳-۱۱ بارداری» انجام می‏ شود. برای برررسی احتمال خطر سندرم داون و تریزومی ۱۸ انجام می‏ شود و شامل آزمایش خون و سونوگرافی است.

الف- آزمایش خون: در این روش، مقدار دو نوع پروتئین وابسته به بارداری خاص یعنی PAPPA و Free BHCG در خون مادر اندازه‏ گیری می‏ شود.

ب- سونوگرافی: به کمک سونوگرافی، ضخامت ناحیه زیرجلدی بین پوست و بافت نرم پوشاننده پشت گردن جنین اندازه‏ گیری می‏ شود (ترانس لوسنسی گردنی یا NT)؛ اگر نتیجه گزارش سونوگرافی بیشتر از حد معین باشد (NT>2.5) نتیجه سونوگرافی غیرطبیعی است.

 

نتیجه طبیعی: اگر جواب آزمایش‏های فوق طبیعی بود و خطر خاصی را نشان ندادند، به مادر باردار پیشنهاد می‏ شود آزمایش‏های غربالگری سه‏ ماهه دوم را انجام دهد.

نتیجه غیرطبیعی: اگر نتیجه آزمایش خون یا نتیجه سونوگرافی غیرطبیعی باشد، احتمالاً جنین در خطر افزایش نقایص مادرزادی و اختلالات کروموزومی (سندورم داون و تریزومی ۱۸) است. اگر جواب دو آزمایش فوق غیرطبیعی بود، لازم است پزشک، با درخواست آزمایش‏ های تکمیلی، این نقایص را بررسی کند. یکی از آزمایش‏های تشخیصی تکمیلی، «نمونه‏ گیری از پرزهای جفت یا مایع آمنیون» است.

۲- غربالگری ۳ ماهه دوم

این آزمایش‏ها بین «هفته‏های ۲۲-۱۴ بارداری» انجام می‏ شوند. برای برررسی احتمال خطر سندرم داون، تریزومی ۱۸ و نقایص لوله عصبی انجام می‏ شود و شامل آزمایش خون است.

آزمایش خون: در کامل‏ترین نوع این آزمایش (Quad)، مقدار ۴پروتئین شامل: UE3, BHCG, AFP, Inhibin A در خون اندازه‏ گیری می‏شود.

اگر تنها پروتئین AFP در خون مادر افزایش یافته باشد، می‏ توان احتمال داد که لوله عصبی جنین باز شده است. زیرا با باز شدن این لوله، مقادیری از این پروتئین به مایع جنینی و در نهایت خون مادر منتشر می‏ شود. در صورت غیرطبیعی بودن این آزمایش، باید سونوگرافی هدفدار (Targeted Sonography) انجام شود.

نکته: لازم به ذکر است برای بررسی سلامت جنین (آنومالی اسکن) در تمام مادران باردار لازم است در سن ۱۸ هفته بارداری، سونوگرافی انجام شود. اگر نتیجه سونوگرافی، احتمال خطر بیماری را نشان دهد، باید آزمایش‏های تشخیص تکمیلی را هم انجام داد. مثلاً «آمنیوسنتز» که همان نمونه‏ برداری از مایعی که جنین در آن شناور است. در این نمونه‏برداری، میزان پروتئین‏ها و سلول‏های جنین، تحت بررسی کروموزومی قرار می‏ گیرند.

یادآوری مهم؛ نتیجه مثبت آزمایش‏های غربالگری؛ نشانه افزایش خطر است، نه ابتلای جنین

تأکید می‏ شود؛ نتیجه مثبت آزمایش‏های غربالگری نشانه افزایش خطر بوده و الزاماً به معنای ابتلای جنین نیست. از این رو لازم است به مادران باردار یادآوری شود با مثبت بودن نتیجه آزمایش‏های غربالگری نباید نگران شوند، چراکه تنها درصد کمی از تمام نمونه‏ های مثبت غربالگری جنین به نقایص فوق مبتلا هستند که اطمینان از ابتلا به آن‏ها، با آزمایش‏های تکمیلی به اثبات می‏ رسد.

ضرورت آزمایش‏های غربالگری

انجام این آزمایش‏ها، به خصوص در ۳ ماهه اول، بسیار مفید است؛ مسلماً اگر مادری این آزمایش‏ها را به ترتیب انجام داد و با آزمایش‏های تشخیص تکمیلی، بروز اختلالاتی در جنین او ثابت شد، می‏ تواند با اجازه پزشکی قانونی، «مجوز سقط جنین» به موقع (قبل از هفته ۱۹) برای وی صادر می‎شود.

***

اطلاعات کلی درباره بیماری‏های سه‏گانه نقایص مادرزادی

۱- سندرم داون: در این بیماری سلول‏ها به جای ۴۶کروموزوم، ۴۷کروموزوم دارند. کروموزوم اضافه می‏ تواند تمام عملکرد و رشد بدن را از همان ابتدای تشکیل سلول تخم تحت تأثیر قرار دهد. نوزاد با اختلال کروموزومی داون، دچار ویژگی‏های غیرعادی روحی و جسمی است و مراحل رشد و تکامل را با تأخیر زیاد طی می‏ کند.

 ۲- سندرم تریزومی ۱۸: این بیماری نیز به دلیل یک افزایش غیرطبیعی کروموزمی هنگام تقسیم سلولی است و باعث بروز معلولیت‏های ذهنی و جسمی زیاد می‏شود که ادامه حیات در متولدین با این بیماری بسیار دشوار و طاقت‏ فرسا خواهد بود.

۳- نقایص لوله عصبی: نقص لوله عصبی یکی از جدی‏ ترین نقایص هنگام تولد است. در این حالت؛ ستون فقرات و نخاع و مغز به طور متناسب تکامل نیافته ‏اند و از آنجا که نخاع، پل ارتباط مغز با تمام اعضای بدن است، در این حالت، اندام‏های حرکتی و حتی کلیه و مثانه فلج شده و در صورت زنده ماندن نوزاد، دچار معلولیت‏ های شدید و دایمی می‏ شود.

***

    تصویر پروفایل نویسنده:دکتر زهره لواسانی
    پروفایل داک تاپ
    گفتگو با دکتر زهره لواسانی
    سایر مقالات دکتر زهره لواسانی

    کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

    کانال تلگرام بهترین پزشکان ایران | داک تاپ

    اینستاگرام بهترین پزشکان ایران

    اینستاگرام داک تاپ | بهترین پزشکان ایران

    بستن
    تبلیغات:

    داک تاپ از تمامی علاقه مندان به بازاریابی و تولید محتوی بصورت تمام وقت و یا پاره وقت-دورکاری دعوت به همکاری می کند. جهت فرستادن در خواست خود به این صفحه مراجعه بفرمایید.

    کار پاره وقت در داک تاپ

    همکاری با داک تاپ